De basiszorg dient te worden geconcentreerd in zestig tot zeventig kernziekenhuizen die vanuit een blauwdruk met landelijke dekking wordt ontworpen. Vanuit de marktwerking in de zorgsector wordt deze efficiëntere locatieverdeling niet bereikt. Zorginstellingen heffen zichzelf niet op en zorgverzekeraars kunnen niet gezamenlijk optreden. De keuze voor de regionale locaties ligt bovendien politiek en maatschappelijk zeer gevoelig.

Basis specialistische en electieve zorg?

De ziekenhuiszorg onderscheidt zich o.a. in complexiteit en planbaarheid zoals Geert Blijham in 2005 in bijgaande matrix heeft getypeerd. De kwadranten kennen allen een eigen dynamiek. De planbare of electieve zorg verschilt wezenlijk van de acuut urgente zorg doordat deze zorg op afspraak kan worden aangeboden, hierdoor kan deze zorg verder van huis worden georganiseerd en ontstaat meer keuzevrijheid voor de patiënt en zorginkoper. De hoog complexe zorg vereist verregaande specialisatie van expertise en voorzieningen en is georganiseerd in de topklinische en academische ziekenhuizen. De algemene ziekenhuizen leveren de bulk van de ziekenhuiszorg en richten zichop de minder complexe behandelingen en leveren zowel acuut-urgente als planbare zorg. De nieuwkomers in de zorg, de
Zelfstandige Behandel Combinaties (ZBC’s) tref je met name in de laag-complexe electieve zorg aan.

In de laag complexe electieve zorg kunnen veel voorkomende behandelingen procesmatig worden georganiseerd in een behandelstraat. Dit kan alleen als instellingen zich toeleggen op die behandelingen waarin ze zich positief onderscheiden.

Er liggen echter nu bij zowel instellingen als zorgver-

verzekeraars hobbels op dit pad. Het maatschappelijk belang van specialisatie is evident, het belang van de instelling is minder duidelijk. Ziekenhuizen zien de beschikbaarheid van alle specialismen als strategisch. En als het aankomt op portfoliokeuzes blijken niet alle specialisaties en behandelingen even winstgevend.

Het is begrijpelijk dat ziekenhuisdirecties afwachtend zijn om deze weg van prijsconcurrentie in te slaan. De verzekeraar heeft ook iets te verliezen. Als een verzekeraar niet langer inkoopt bij een instelling in het kerngebied, zal haar marktaandeel bij deze instelling teruglopen. Dit komt niet ten goede van de inspraak en de relatie met deze instelling. De minister stimuleert de zorgverzekeraars tot selectieve zorginkoop.

Dit beleid zou meer effect sorteren als de basis specialistische zorg gelijktijdig zou worden geconcentreerd. Die ingreep kan ervoor zorgen dat de relatieve patstelling in de electieve zorg wordt doorbroken. Immers de instellingen, die bij de openbare inschrijving buiten de boot vallen, zullen alleen met een vooruitstrevende en onderscheidende propositie financiering voor een doorstart kunnen binnenhalen.

Concurrentie in de laag complexe electieve zorg

In de laag complexe electieve zorg kunnen minder complexe en veel voorkomende behandelingen procesmatig worden georganiseerd in een gestandaardiseerde en geoptimaliseerde behandelstraat. Voor de patiënt betekent dit een hogere en voorspelbare kwaliteit met vaak een kortere doorlooptijd. Borstkanker screening is een goed voorbeeld waarbij de patiënt binnen een dag een definitieve diagnose kan krijgen.

Bedrijfsmatig heeft deze filosofie van specialiseren doorslaggevende concurrentievoordelen. Wanneer de capaciteit op deze wijze wordt opgeschaald kan de kostprijs per behandeling omlaag. De uitdaging voor de instellingen is om zich toe te leggen op die behandelingen waarin ze zich positief onderscheiden en hierin een groter stuk van de markt te verwerven. Dit betekent ook afscheid nemen van behandelingen waarin andere centra excelleren.

Het zijn in Nederland vooral de zelfstandige behandelklinieken die met een specialistische propositie in de markt een alternatief bieden voor de reguliere zorg, en die de DBC tarieven in het electieve segment drukken. Maar ook in buitenlandse centra ontstaan alternatieven voor de Nederlandse verzekerden die uitwerking kunnen hebben op de Nederlandse zorgmarkt.

Tegelijkertijd zullen mensen en middelen, die niet langer voor het basis specialistische segment vereist zijn, beschikbaar komen om nieuwe initiatieven in de electieve zorg snel van de grond te trekken.

Deze transitie zal binnen de Nederlandse zorg ongekend zijn, onrust geven bij patiënten, personeel, zorginstellingen en zorgverzekeraars en onmogelijk in één stap kunnen worden gerealiseerd.

De overheid doet er goed aan dit proces niet over te laten aan de markt, en heeft de taak om een zorgvuldig migratie pad met alle betrokken spelers uit te werken. Dit “Zorg deltaplan” moet ziekenhuizen ondersteunen met vastgoedbeleid, innovatiebeleid, stimulatie van private zorginitiatieven, personeelsconstructies, en een financieel vangnet voor een reële overgangsperiode.

Kernziekenhuizen in de basis specialistische zorg

Thema’s zijn hier vanuit kostenbeheersing de concentratie van locaties, de betere benutting van beschikbare capaciteit en het voldoen aan universele zorgkaders.

De discussie loopt om het aantal Spoedeisende Hulpposten (SEH) aanzienlijk te verminderen binnen de wettelijke normen voor aanrijtijden van ambulances. Ziekenhuizen zelf anticiperen hierop; van de 104 spoedeisende hulpposten zijn er slechts 67 posten die volledige 24/7
ondersteuning hebben voor alle spoed-eisende disciplines en voldoen daarmee niet aan de universele zorgkaders.

Vanuit bedrijfskundige optiek een logische denkrichting: achter de voordeur van een SEH bevinden zich veel algemene voorzieningen zoals
scan- en röntgenapparatuur, laboratoriumvoorzieningen, intensive care, het OK complex, etc. die continue beschikbaar moeten zijn. Hier
worden letterlijk miljoenen uitgegeven voor apparatuur die voor goede zorg vereist is, maar die veel te weinig “vlieguren” maakt, en daarbij technisch snel veroudert.

Het zijn niet alleen een aantal apparaten die te vaak stil staan. Iedereen die regelmatig voor 9 uur of na 17 uur over de vloer bij een instelling komt valt het op dat de meeste behandelafdelingen buiten kantooruren praktisch uitgestorven zijn. In het streven naar ligduurverkorting worden veel ingrepen in het begin van de week uitgevoerd zodat de patiënt voor het weekend kan worden ontslagen. Het resultaat is een zeer wisselend bezettingspatroon van de verschillende voorzieningen.

Een substantiële besparing zou optreden als de basiszorg zou worden geconcentreerd in 60-70 kernziekenhuizen die vanuit een blauwdruk met landelijke dekking en universele zorgkaders wordt ontworpen.

Dit artikel is gepubliceerd in: Skipr magazine december 2011, Henk van Oorschot, Ard Jan Kraakman